Küba, yarım asırdan fazla süredir devam ettirdiği katı devlet merkeziyetçi ekonomik modelde ‘kırılma noktası’ sayılabilecek radikal bir dönüşüm başlatıyor. Parlamentoda kabul edilen 176 maddelik reform paketi ile ülke ekonomisinde tarihi nitelikte adımlar atılmaya başlandı. ABD’nin artan enerji ablukası, derinleşen ekonomik kriz ve temel ihtiyaç maddelerindeki tedarik sıkıntıları nedeniyle hükümet, devlet tekelindeki birçok stratejik sektörü özel sektöre ve yabancı yatırımlara açma kararı aldı. Kararlaştırılan 176 tedbirden 110’u uygulamaya konulurken kalan kısmın eylül ayı itibarıyla devreye girmesi planlanıyor. Reform paketiyle, akaryakıt dağıtımından araç ithalatına, eczane işletmeciliğinden lojistik terminallerine ve konut finansmanına kadar birçok kritik alan özel girişimcilerin ve yabancı sermayenin kullanımına sunulacak. 65 yıldır sosyalist sistemle yönetilen Küba’nın liberalleşme adımları, yeni pazarlar arayan Türk ihracatçıları ve girişimcileri için de stratejik fırsatlar sunuyor. Uzmanlar, pazara ilk giren oyuncunun kazanacağına vurgu yaparken dikkat edilmesi gerekenler noktasında da uyarıyor.
Alınan kararlar doğrultusunda adada yıllardır devlet tekelinde olan pek çok ticari alan, yerli KOBİ’lerin ve yabancı yatırımcıların erişimine açılıyor. Böylece, ülkede hâlihazırda aktif nüfusun üçte birinden fazlasını istihdam eden 15 binin üzerinde küçük ve orta ölçekli işletmenin (KOBİ) ticari hareket alanı büyütülecek. Yine bu hamle ile akaryakıt istasyonlarının işletilmesi, toptan ticareti, ithalatı ve pazarlanması özele devrediliyor. Yenilenebilir enerji (güneş panelleri, depolama sistemleri) projeleri teşvik ediliyor. Yaşlı araç parkı ve aksayan nakliye ağını canlandırmak adına ticari araç ve otomobil ithalatındaki kısıtlamalar esnetilirken, liman ve taşıma terminallerinin özel işletmelere devrinin önü açılıyor. Akut ilaç krizini aşmak amacıyla eczane işletmeciliği, tıbbi sarf malzemesi dağıtımı ve yaşlı bakım evleri özel sektöre açılıyor. Şehirlerde ikinci konut sahibi olma hakkı getirilirken, ülke tarihinde ilk kez konut alımlarında ipotekli finansman modeli uygulanacak. Stratejik olmayan veya belirli koşulları karşılayan madencilik sahalarında özel sektör ve yabancı sermaye ortaklıklarına izin verilecek. Tarımda ise toprak mülkiyeti devlette kalmaya devam edecek ancak yerli/yabancı çiftçiler, kooperatifler ve özel şirketlere verilen arazi kullanım haklarının (kiralama/işletme) kapsamı ve süreleri genişletilecek. Devlet, temel eğitim, genel sağlık hizmetleri, telekomünikasyon altyapısı, savunma ve en önemli ihraç kalemi olan tütün üretimini kendi kontrolünde tutmaya devam edecek.
Küba parlamentosunun onayladığı reform paketi ile devletin 65 yıldır tekelinde tuttuğu akaryakıt, lojistik, ilaç, araç ithalatı ve konut finansmanı gibi kritik alanları özel sektöre ve yabancı yatırımcılara açması, Türk firmaları için de adada ilk giden oyuncu avantajını elde etmek için bir fırsat olarak görülüyor. Söz konusu liberalleşme adımları, Küba pazarına girmek veya payını büyütmek isteyen Türk ihracatçıları ve girişimcileri için her türlü zorluğuna rağmen stratejik fırsatlar barındırıyor. Otobüs, hafif ticari araç, kamyonet, yedek parça ve akü tedarikinde Türk sanayisi doğrudan tedarikçi konumuna gelebilir. Türkiye’nin güçlü jenerik ilaç ve medikal üretim kapasitesi, adadaki eczane zincirleri ve ecza depoları için hızlı tedarik kaynağı oluşturabilir. Jeneratör, güneş enerjisi paket sistemleri ve mortgage hamlesiyle hareketlenmesi beklenen konut sektörüne yönelik inşaat malzemeleri ihracatı öne çıkan diğer başlıklar. Ayrıca Türk tarım makineleri, sulama sistemleri ve gübre üreticileri için fırsatlar mevcut. Küba’da Türk turizm yatırımcıları için yeni imkanlar bulunuyor.
Yaklaşık 130 milyar dolarlık ekonomik büyüklüğe sahip Küba’nın yıllık ithalat rakamı 8-10 milyar dolar arasında değişiyor. Türkiye ile Küba arasındaki dış ticaret dengesinde Türkiye lehine bir seyir izlense de gerçek potansiyelin çok gerisinde bir rakam ortaya çıkıyor. Ticaret Bakanlığı’nın son verilerine göre, Türkiye’nin Küba’ya ihracatı 160 milyon doların biraz üzerine çıkmış durumda. Ülkeden yapılan ithalat ise 16 milyon dolar civarında. Reform hamlesiyle Türk ürünleri ve yatırımlarının ada ülkesinde çok daha yukarılara çıkması bekleniyor. Ancak uzmanlar, Türkiye ile Küba arasındaki dış ticareti etkileyen önemli unsurlardan birinin üçüncü ülkeler aracılığıyla yapılan ticaret olduğuna dikkat çekiyor. Buna göre, Türkiye’de üretilen bazı ürünler Küba’ya üçüncü ülkeler aracılığıyla geliyor. Bu ürünler Küba’ya Türkiye tarafından değil, üçüncü ülkelerce, genellikle Avrupa tarafından ihraç ediliyor.
Küba’nın içinde bulunduğu ekonomik ve siyasi durum nedeniyle ülkede en büyük ihtiyacın un, makarna, yağ gibi temel gıda maddeleri olduğunu söyleyen DEİK Türkiye-Küba İş Konseyi Başkan Yardımcısı İdris Zırh, Küba tarafının enerji veya farklı emtiadan ziyada öncelikli gıda talep ettiğini aktardı. Bugün Küba ile doğrudan ticarette bir takım zorluklar yaşandığını kaydeden Zırh, mevcut durumda Türkiye’den yapılan un, makarna ve bisküvi ihracatının çoğunlukla pazarı elinde tutan İspanyol şirketleri üzerinden yürütüldüğünü ifade etti. Finansal altyapı yetersizlikleri nedeniyle alternatif ticaret yöntemlerinin gündeme geldiğini anlatan Zırh, bazı takas modellerinin değerlendirildiğini belirtti. Küba’da Çin’in finansal ve lojistik olarak çok baskın bir rol oynadığını ifade eden Zırh, Çinlilerin bölgede e-ticaret ve lojistik merkezleri kurma projeleri olduğunu aktardı. Türk firmalarının Çinli firmalarla farklı iş birlikleri geliştirebileceğini kaydeden Zırh, kısa vadede olmasa da orta ve uzun vadede Küba’nın bölgeye açılan kapı olabileceğini söyledi. Zırh, Sonbahar döneminde DEİK kanalıyla Küba’ya bir ziyaret gerçekleştireceklerini ve yerel temaslar üzerinden ticari imkânları incelemeye devam edeceklerini sözlerine ekledi.
Kararın arkasında Küba’da yaşanan ağır ekonomik kriz yatıyor. Yakıt yetersizliği nedeniyle toplu taşıma ve çöp toplama gibi hizmetlerin durma noktasına gelmesi, uzun süren elektrik kesintileri, ilaç/gıda tedarikindeki aksamalar ve pesodaki değer kaybı hükümeti pazar ekonomisi adımları atmaya zorladı. Küba yönetimi, yıllık 10 milyar dolara dayanan ithalat faturasını ve tedarik krizini hafifletmek amacıyla başta enerji olmak üzere birçok stratejik alanı özel sektöre ve yabancı yatırımcıya açma kararı aldı.
ABD ambargosu (OFAC): Dolar bazlı ödemelerin Amerikan banka sistemine takılma riski.
Çözüm stratejisi: İşlemlerin kesinlikle Euro veya Sterlin bazlı yürütülmesi, ambargo kapsamı dışındaki bankalarla çalışılması.
Kur dalgalanması ve döviz riski: Küba Peso’sundaki değer kayıpları ve yerel KOBİ’lerin döviz erişim kısıtı.
Çözüm stratejisi: Peşin ödeme, akreditif veya döviz kazanma kapasitesi olan (turizm/ihracat) özel işletmelerle çalışılması.
Lojistik ve taşıma: Doğrudan hat azlığı ve navlun maliyetleri.
Çözüm stratejisi: Bölgesel aktarma merkezleri (Panama, Kolombiya veya Serbest Bölgeler) üzerinden konsolide sevkiyat.
İspanya (Gıda, makineler, tüketim malları-Küba’nın AB’deki en büyük ortağı)
ABD (Ambargo muafiyeti kapsamındaki tarım ve gıda ürünleri – özellikle dondurulmuş tavuk)
Türkiye (Un, nişasta, yağ, sabun/temizlik maddeleri ve plastik)
News
